Cuộc Chiến Yom Kippur 1973: Giữa Israel Với Ai Cập Và Syria

Cách đây 50 năm, Ai Cập và Syria đã bí mật chuẩn bị cho chiến tranh chống lại Israel. Họ tấn công Israel trong dịp lễ Yom Kippur

Chiến tranh Yom Kippur 1973. Ảnh Briantica

Tác giả: Václav Drchal

Ngày lễ Yom Kippur của người Do Thái rơi vào ngày thứ bảy – ngày 6 tháng 10 năm 1973. Sáng sớm hôm đó, tổng tham mưu trưởng Israel, David “Dado” El’azar, bị đánh thức bởi một cuộc điện thoại từ trụ sở tình báo quân sự ở Aman.

Nội dung cuộc gọi là một thông điệp đơn giản – chúng tôi có thông tin rằng, lực lượng quân sự Ai Cập và Syria sẽ tấn công Israel vào lúc 6 giờ tối. Câu trả lời của ông trước cái nhìn thắc mắc của vợ rất ngắn gọn: “Và nó đây, chiến tranh lại xảy ra”.

Nhưng không phải ai cũng nghĩ như vậy và chính người đứng đầu cơ quan tình báo Eli Zeira đã đặt câu hỏi về những phát hiện của chính tình báo Israel.

Khi các tướng gặp Bộ trưởng quốc phòng Moshe Dayan sau đó ít lâu, El’azar đã đề xuất một cuộc không kích phủ đầu và huy động 1/4 triệu quân dự bị, nhưng không được chấp thuận.

Bộ trưởng Dayan không tin nhiều vào cuộc tấn công của người Ả Rập. Trong khi ông được cho là ấn tượng về việc Bộ trưởng kinh tế Ai Cập đang làm việc ở London vào ngày xảy ra vụ tấn công được công bố.

Cuộc gặp với thủ tướng Golda Meir diễn ra lúc 8 giờ sáng, nhưng kết quả lại chỉ là một sự thỏa hiệp – không có cuộc tấn công phủ đầu và chỉ huy động ‘bí mật’ một nửa số quân dự bị theo yêu cầu của El’azar.

Đó là một sai lầm!

Tình báo Israel đã thất bại thảm hại và một cuộc tấn công của người Ả Rập thực sự đang diễn ra – dù chỉ trong giờ thứ hai. Trước đó nửa giờ, tổng thống Ai Cập Anwar al-Sadat đã đến sở chỉ huy gần Kênh đào Suez, uống trà, châm tẩu thuốc và ra lệnh cho máy bay, súng – tấn công các vị trí của Israel.

Ngay sau đó, các tàu tấn công tiến vào vùng nước của Kênh đào Suez và ở mặt trận phía bắc, các lữ đoàn xe tăng Syria tiến vào các ngọn đồi của Cao nguyên Golan.

Lúc đầu ở Israel có sự lạc quan, nhưng khi Dayan trở về sau chuyến thị sát chiến trường vào sáng hôm sau, ông ta cảm thấy tình hình rất u ám.

Tuy nhiên, thời điểm yếu thế nhanh chóng trôi qua và Israel cuối cùng lại đánh bại quân Ả Rập. Nhưng đó không phải là một chiến thắng vẻ vang.

Xem thêm: Xung Đột Israel – Palestine: Quá Khứ, Hiện Tại Và Tương Lai

Con đường dẫn đến chiến tranh

Vào tháng 6 năm 1967, Israel đã giáng một thất bại nặng nề lên các nước láng giềng Ả Rập trong ‘Chiến tranh 6 ngày’ – Syria mất phần lớn Cao nguyên Golan, Jordan mất Bờ Tây, và Ai Cập mất Gaza và Bán đảo Sinai (kết quả là Israel tạm thời nắm giữ vùng đất này – bờ đông Kênh đào Suez).

Trên hết, Ai Cập chưa bao giờ chấp nhận điều này và vào tháng 10 năm 1967 đã bắt đầu cái gọi là cuộc chiến tiêu hao – bằng cách đánh chìm tàu ​​khu trục Eilat của Israel.

Đây không phải là cuộc xung đột “nóng” với việc triển khai lực lượng chủ lực, mà chỉ là hoạt động của pháo binh biên giới, không chiến và tập kích xuyên kênh đào (tháng 9 năm 1969, biệt kích Israel đã phá hủy một radar của Ai Cập và tiêu diệt 200 đến 300 quân Ai Cập).

Cuộc chiến tranh tiêu hao không kết thúc cho đến tháng 8 năm 1970, trong thời gian đó hàng trăm binh sĩ Israel và hàng nghìn binh sĩ Ai Cập đã thiệt mạng. Nhưng căng thẳng chưa kết thúc ở đó, Hoa Kỳ và Liên Xô tiếp tục gửi vũ khí trị giá hàng tỷ đô la cho người Do Thái và người Ả Rập.

Vào tháng 10 năm 1970, Sadat trở thành tổng thống Ai Cập và dành 3 năm tiếp theo để cố gắng giành lại Sinai – thông qua một thỏa thuận ngoại giao với Israel hoặc bằng vũ lực.

Ngoại giao chẳng đi đến đâu, nên một cuộc chiến là không thể tránh khỏi. Và Sadat đã không tiết kiệm tiền: Ông đã mua số lượng lớn vũ khí của Liên Xô, huấn luyện quân đội hạng nhất và yêu cầu Bộ tổng tham mưu vạch ra kế hoạch chi tiết cho một cuộc tấn công qua Eo biển Manche.

Nhưng Sadat là một người theo chủ nghĩa hiện thực và mục tiêu cuối cùng của ông ta không phải là đánh bại hoàn toàn Israel, mà là một kết quả trong trận chiến – cho phép Ai Cập đàm phán với những con át chủ bài.

Xả sương mù

Đầu những năm 1970, xã hội Israel sống trong trạng thái hưng phấn. Cả nền kinh tế và dân số (nhờ sự di cư của 1/4 triệu người Do Thái từ Liên Xô) đều tăng trưởng nhanh chóng và mối nguy hiểm từ người Ả Rập dường như rất xa vời.

Chi tiêu quốc phòng vẫn ở mức cao, nhưng từ năm 1971 đến năm 1973, tỷ trọng của nó trong GDP đã giảm từ 24,1 xuống 16,3%.

Mùa xuân năm 1973, các tưởng lĩnh Israel đảm bảo với thủ tướng Meir rằng, tình hình an ninh chưa bao giờ tốt hơn thế và tổng tham mưu trưởng El’azar cho biết rằng: Tuyến Bar-Lev (một hệ thống đồn lũy ở phía đông của Kênh đào Suez) sẽ trở thành – trong trường hợp xảy ra một cuộc tấn công – “ngôi mộ của quân đội Ai Cập”.

Vào tháng 5 năm 1973, chính phủ đã tổ chức một cuộc duyệt binh mang tính nghi lễ – nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập Israel.

Tuy nhiên, Israel không biết rằng một tháng trước, tổng thống Syria, Hafiz al-Assad đã đến thăm Ai Cập và trong cuộc gặp siêu bí mật với Sadat, họ đã ấn định ngày dự kiến ​​cho cuộc tấn công vào tháng 10 năm 1973.

Sadat tuyên bố tấn công Israel nhiều lần đến nỗi không còn ai ‘cai trọng’ ông nữa, và quân đội Ai Cập đã thực hiện, theo cuốn sách Bloody Yom Kippur của nhà sử học Jan Wanner, chỉ riêng trong năm 1973 đã có khoảng 20 cuộc huy động ‘lừa đảo’ với quy mô khác nhau.

Động thái mới nhất trong số này đã đặt lực lượng vũ trang Israel vào tình trạng báo động chỉ 6 tuần trước khi cuộc chiến thực sự bắt đầu, làm tiêu hao số tiền tương đương 45 triệu USD của Israel.

Chiến tranh đang trở thành một điều ảo tưởng và các cơ quan mật vụ của Israel – AmanMossad – đã phụ thuộc quá nhiều vào “nguồn tin” từ những người thân cận nhất của Sadat.

Nhưng họ không hề biết rằng, chính một điệp viên hai mang đang cố tình cung cấp cho họ thông tin sai lệch.

Tất nhiên, ngay trước cuộc tấn công, các phóng viên đã lưu ý đến những dấu hiệu không thể nhầm lẫn về một cuộc xung đột sắp xảy ra (sự đổ xô nhanh chóng của các cố vấn Liên Xô từ Ai Cập và Syria hoặc sự tập trung quân đội và máy bay ở biên giới), nhưng người đứng đầu Amanu Zeira vẫn tiếp tục khẳng định rằng, mọi thứ có thể có lời giải thích khác và người Ả Rập sẽ không tấn công Israel vì “họ sợ chúng tôi”.

Ngoài ra, “nguồn tin” đã nói lời tạm biệt, với thông tin giả mạo cuối cùng đã thuyết phục người Israel vào ngày tấn công rằng, cuộc chiến sẽ chỉ bắt đầu lúc 6 giờ tối chứ không phải lúc 2 giờ chiều.

Thứ bảy, ngày 6 tháng 10 năm 1973, Israel không có sự chuẩn bị đã phải đối mặt với một đối thủ mạnh hơn trên 2 mặt trận. Và hy vọng duy nhất của Israel là có thể sống sót sau cuộc tấn công dữ dội ban đầu và sau đó đội quân được huấn luyện tốt hơn của Israel sẽ đánh bại đối thủ.

Xem thêm: Nguyên Nhân Xung đột Israel-Palestine?

So sánh lực lượng và tổn thất 2 bên. Đồ họa HROT

Allah Akbar

Chiến tranh bắt đầu bằng bom đạn. Người Ai Cập tung ra ‘màn khói’ và 32.000 binh sĩ vượt sông Suez bằng thuyền.

Tất cả những gì có thể nghe thấy là tiếng rít của mái chèo hòa với tiếng tụng kinh nhịp nhàng, “Allah akbar”!

Trên bãi cát – bên bờ kênh, người Ai Cập lắp đặt máy bơm nước, dọn đường cho máy móc hạng nặng. Vào buổi tối ngày đầu tiên, người Ai Cập bắt đầu xây dựng cầu phao, và 2 giờ sau, xe tăng và xe bọc thép chở quân tràn vào Sinai.

Tổng cộng, lực lượng tấn công có 200.000 người, 1.500 xe tăng và 2.000 súng, trong khi các pháo đài ven biển phía Israel chỉ được bảo vệ bởi 451 quân phòng thủ Israel và được bảo vệ từ xa bởi một sư đoàn duy nhất với 18.000 binh sĩ.

Ở phía bắc tình hình cũng đang rất thảm hại. Syria tập trung 60.000 quân với 1.000 xe tăng và 600 súng trong đợt tấn công đầu tiên.

Chống lại họ là 12 nghìn lính Israel được trang bị 177 xe tăng và 60 khẩu đại bác. Mặc dù quân Israel phòng thủ dũng cảm, nhưng quân Syria vẫn chọc thủng được ở một số nơi và đến buổi tối, báo cáo cho thấy xe tăng của họ đã cách sông Jordan 6 km.

Xem thêm: 5 Nguyên Nhân Gốc Rễ Của Xung đột Israel – Palestine?

Xuống đến đáy

Giới lãnh đạo Israel đã không nhận ra tầm quan trọng của cuộc chiến cho đến sáng ngày hôm sau (ngày 7 tháng 10 năm 1973).

Quân Syria, với số lượng lớn được trang bị thiết bị nhìn đêm, tiến quân nhanh chóng trong đêm (tàu chở dầu của Israel phải tắt động cơ để nghe kẻ thù ở đâu) và mặt trận Golan bắt đầu sụp đổ.

Chỉ huy của nó, Rafa’el Ejtan, gần như không thể thoát khỏi cuộc tấn công của Syria và đích thân tiêu diệt chiếc xe tăng bằng bazooka (vũ khí phóng tên lửa chống tăng).

May mắn thay, lực lượng tiếp viện đầu tiên đã đến, ngày hôm sau trận chiến ác liệt diễn ra.

Qua đêm ở Sinai, chỉ có 103 trong số 286 xe tăng của Israel còn trong tình trạng chiến đấu. Tướng Abraham Adan, người lao tới hỗ trợ các đơn vị phòng thủ, bình luận: “Diễn biến trên chiến trường, hầu hết các đơn vị xe tăng chính quy của chúng tôi đều bị mất, và các cứ điểm vẫn đang cố thủ – đang kêu cứu mà chúng tôi không thể giúp được”.

“Nếu chúng ta có khả năng gây ra thất bại nặng nề cho người Syria và buộc họ phải cầu xin ngừng bắn thì đó sẽ là một kết quả tuyệt vời. Tiến tới Damacus”! Thủ tướng Israel Golda Meir. Ảnh Profimedia

Sáng hôm đó, như chúng ta đã biết, Dayan hoảng sợ và nói một cách bi quan về “sự phán xét cuối cùng”.

Cuộc khủng hoảng tiếp tục kéo dài suốt ngày hôm sau và vào đêm khuya ngày 8 tháng 10 năm 1973 tại nhà của thủ tướng Israel Golda Meir (nơi thường diễn ra các cuộc họp chính phủ), giới lãnh đạo Israel đang thảo luận nghiêm túc về việc sử dụng vũ khí hạt nhân.

Chi tiết về cuộc họp không được biết, nhưng như Wanner viết, có thể suy ra từ nhiều dấu hiệu khác nhau cho thấy Golda Meir đã đặt các tàu mang vũ khí hạt nhân (tên lửa Jericho và máy bay được cải tiến đặc biệt) trong tình trạng báo động, nhưng việc sử dụng loại vũ khí này cuối cùng đã được công bố – trường hợp mặt trận phía Bắc và phía Nam sụp đổ đồng thời.

Một bước ngoặt

Sáng ngày 9 tháng 10 năm 1973, cuộc tấn công của Syria vào Cao nguyên Golan lên đến đỉnh điểm và tư lệnh mặt trận phía bắc Ejtan đã thề với một trong những tướng lĩnh của ông, Avigdor Ben-Gal, sẽ không lùi bước: “Hãy cho tôi nửa giờ nữa và quân tiếp viện sẽ đến sớm. Xin hãy cố gắng giữ vững”!

Cuối cùng ông ta đã cử 11 chiếc xe tăng đến giúp, nhưng quân Syria cũng đã mệt mỏi và cuộc tấn công của họ sụp đổ ngay sau đó.

“Ông vừa cứu được người dân Israel”, Eytan ngay lập tức gọi Ben-Gal đang kiệt sức. Ngoài ra, người Syria tạm thời hết tên lửa phòng không (cả Liên Xô và Mỹ đều thiết lập cầu hàng không và liên tục cung cấp thiết bị cho cả hai bên tham chiến) và không quân Israel cuối cùng đã có thể hỗ trợ đầy đủ cho lực lượng mặt đất.

Vào buổi tối, mặt trận quay trở lại biên giới và ngày hôm sau – đã tự tin trở lại – Meir, theo người viết tiểu sử Elinor Burkett, đã kêu gọi tấn công Syria: “Nếu chúng tôi có đủ khả năng để gây ra một thất bại nặng nề cho quân đội Syria và buộc họ phải cầu xin ngừng bắn, đó sẽ là một kết quả tuyệt vời. Tiến tới Damascus”!

Tuy nhiên, quân Israel đã không tiến sâu đến mức đó và xe tăng của họ đã dừng cách biên giới 20 km do sự kháng cự quyết liệt của Syria.

Sự chú ý chuyển sang mặt trận phía nam, nhưng quân Ai Cập đã không mắc sai lầm chết người – cho đến ngày 14 tháng 10 năm 1973, khi họ quyết định rời khỏi ô bảo vệ của các khẩu đội phòng không, nằm ở bờ tây Kênh đào Suez và tiến sâu vào Bán đảo Sinai.

Các chỉ huy xe tăng của Israel kinh nghiệm hơn nhiều và đã gây ra thất bại nặng nề cho họ.

Chỉ huy mặt trận phía nam, Chajim Bar-Lev, báo cáo với Tel Aviv vào buổi tối: “Đó là một ngày tốt. Chúng ta đã đoàn kết và người Ai Cập cũng như trước đây – đã thất bại”.

Bộ chỉ huy Israel sau đó đi đến kết luận rằng, thay vì tấn công quân đội Ai Cập còn lại ở Sinai, tốt hơn hết là vượt qua Kênh đào Suez và chiếm càng nhiều lãnh thổ càng tốt ở Ai Cập. Sáng ngày 16 tháng 10 năm 1973, lính dù Israel đã chiếm giữ bờ tây Kênh đào Suez và 2 ngày sau, hơn 100 xe tăng dưới sự chỉ huy của tướng Abraham Adan đã hoạt động ở Châu Phi (hàm ý Ai Cập – một quốc gia Bắc Phi).

Hòa bình

Người Ai Cập chống trả quyết liệt ở cả 2 bên bờ Kênh đào Suez, nhưng chiến thắng đang dần nghiêng về phía Israel, nên ngày 20 tháng 10 năm 1973 Sadat đã yêu cầu Liên Xô làm trung gian ngừng bắn.

Dù sao thì Ngoại trưởng Hoa Kỳ Henry Kissinger cũng đã có mặt ở Moscow vì cuộc khủng hoảng Trung Đông, nên cùng ngày, hai siêu cường đã đạt được thỏa thuận thay mặt cho ‘khách hàng’ của họ.

Tối 20 tháng 10 năm 1973, lệnh ngừng bắn có hiệu lực nhưng Israel “cải thiện” vị trí trong 3 ngày tiếp theo, quân Israel đã tiến tới vùng ngoại ô thành phố Suez, nằm ở cửa kênh dẫn ra Biển Đỏ.

Cuộc chiến Yom Kippur kết thúc với chiến thắng cay đắng, nhưng không phải là không có hậu quả.

Thay vì hưng phấn, Israel lại bị thống trị bởi sự tức giận và không chỉ những người sống sót – trong gần 3000 người thiệt mạng – đã đổ lỗi cho chính phủ về sự thất bại.

Mặc dù thủ tướng Israel Golda Meir thắng cử khi vẫn còn đứng đầu Đảng lao động, mức độ tín nhiệm của bà giảm xuống chỉ còn 21% (một năm trước đó là 73%) và bà nghỉ hưu vào tháng 7 năm 1974.

Ngoài ra, cả thế giới còn phải đối mặt với cuộc khủng hoảng dầu mỏ. Ngay trong cuộc xung đột, OPEC (Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ) đã đồng ý về việc tăng giá dầu mạnh mẽ và trong năm tiếp theo, giá dầu đã tăng gấp 4 lần.

Ngay sau khi chiến tranh kết thúc, Kissinger thực hiện ngoại giao “con thoi” ở Trung Đông, cố gắng môi giới hòa bình giữa các nhà lãnh đạo Israel và Ả Rập.

Nó thất bại, nhưng ít nhất nó cũng đặt nền móng cho việc ký kết một hiệp ước hòa bình riêng sau này giữa Sadat và tân thủ tướng Israel, Menachem Begin.

Nó xảy ra vào mùa xuân năm 1979 (điềm báo trước là thỏa thuận nổi tiếng ở Trại David) và Ai Cập – với tư cách là quốc gia Ả Rập đầu tiên – đã công nhận sự tồn tại của Israel.

Đổi lại, Ai Cập lấy lại được Sinai. Israel đã giữ lại Dải Gaza, điều mà Hamas đã mạnh mẽ nhắc nhở Ai Cập – bằng hành động tấn công Israel vào ngày 7 tháng 10 năm 2023, đúng 50 năm sau khi chiến tranh Yom Kippur bùng nổ.

Nguồn: Václav Drchal – tydenikhrot.cz – Séc

Lên đầu trang