Vì Sao Bạn Lo Lắng Và Sợ Hãi?

Bạn lo lắng và sợ hãi, bởi vì có sự kích thích bên ngoài và cả bên trong, làm cơ thể phản ứng với kích thích đó?

Trái tim trong cổ họng của bạn. Bướm trong bụng của bạn. Cảm giác ruột xấu. Đây đều là những cụm từ, được nhiều người sử dụng để mô tả nỗi sợ hãi và lo lắng.

Bạn có thể cảm thấy lo lắng ở ngực hoặc bụng và não thường không đau, khi bạn sợ hãi. Nhiều nền văn hóa gắn sự hèn nhát và dũng cảm vào trái tim, hơn là vào bộ não.

Nhưng khoa học theo truyền thống vẫn coi bộ não là nơi ‘tạo ra’ và ‘xử lý’ nỗi sợ hãi và lo lắng.

Vậy thì tại sao và làm thế nào bạn cảm nhận được – những cảm xúc này ở các bộ phận khác trên cơ thể?

Tôi là bác sĩ tâm thần và nhà thần kinh học, người nghiên cứu và điều trị nỗi sợ hãi và lo lắng.

Trong cuốn sách “Sợ hãi”, tôi giải thích nỗi sợ hãi hoạt động như thế nào trong não và cơ thể, cũng như quá lo lắng sẽ gây ra tác hại gì cho cơ thể.

Nghiên cứu xác nhận rằng, mặc dù cảm xúc bắt nguồn từ não nhưng chính cơ thể mới thực hiện mệnh lệnh.

Nỗi sợ hãi và bộ não

Trong khi bộ não tiến hóa để cứu bạn khỏi một tảng đá rơi, hoặc kẻ săn mồi đang phóng nhanh, thì những lo lắng của cuộc sống hiện đại thường trừu tượng hơn rất nhiều.

50.000 năm trước, bị bộ tộc của bạn từ chối có thể đồng nghĩa với cái chết, nhưng việc không thể hiện tốt bài phát biểu ở trường hoặc tại nơi làm việc, không gây ra hậu quả tương tự.

Tuy nhiên, bộ não của bạn có thể không nhận ra sự khác biệt. Có một số khu vực chính của não liên quan đến việc xử lý nỗi sợ hãi.

Khi nhận thấy điều gì đó nguy hiểm, cho dù đó là một khẩu súng chĩa vào bạn, hay một nhóm người đang nhìn bạn với ánh mắt không vui, những thông tin này, trước tiên, sẽ được chuyển tiếp đến hạch hạnh nhân.

Nó là vùng não nhỏ, hình quả hạnh này nằm gần tai, sẽ phát hiện mức độ nổi bật hoặc mức độ liên quan đến cảm xúc của một tình huống và cách phản ứng với nó.

Khi nhìn thấy thứ gì đó, nó sẽ quyết định xem, bạn nên ăn nó, tấn công nó, chạy trốn hay quan hệ tình dục với nó.

Phát hiện mối đe dọa là một phần quan trọng của quá trình này, và nó phải nhanh chóng.

Con người thời kỳ đầu không có nhiều thời gian để suy nghĩ, khi có một con sư tử lao về phía họ. Họ phải hành động nhanh chóng.

Vì lý do này, hạch hạnh nhân đã tiến hóa để bỏ qua các vùng não liên quan đến tư duy logic và có thể trực tiếp tham gia vào các phản ứng vật lý.

Ví dụ, nhìn thấy một khuôn mặt tức giận trên màn hình máy tính, có thể ngay lập tức kích hoạt phản ứng từ hạch hạnh nhân, mà người xem thậm chí không nhận thức được phản ứng này.

Để đối phó với mối đe dọa sắp xảy ra, động vật có vú thường chiến đấu, chạy trốn hoặc chết cóng.

Hồi hải mã nằm gần và kết nối chặt chẽ với hạch hạnh nhân. Nó liên quan đến việc ghi nhớ điều gì là an toàn và điều gì là nguy hiểm, đặc biệt là liên quan đến môi trường – nó đặt nỗi sợ hãi vào bối cảnh cụ thể.

Ví dụ, việc nhìn thấy một con sư tử giận dữ trong vườn thú và ở sa mạc Sahara đều gây ra phản ứng sợ hãi ở hạch hạnh nhân. Nhưng hồi hải mã bước vào và chặn phản ứng này khi bạn ở sở thú, vì bạn không gặp nguy hiểm.

Vỏ não trước trán, nằm phía trên mắt của bạn, chủ yếu liên quan đến các khía cạnh nhận thức và xã hội của quá trình xử lý nỗi sợ hãi.

Ví dụ, bạn có thể sợ một con rắn cho đến khi bạn đọc được một tấm biển cho biết – con rắn đó không có độc hoặc người chủ nói với bạn rằng, đó là con vật cưng thân thiện của họ.

Mặc dù vỏ não trước trán, thường được coi là phần não điều chỉnh cảm xúc, nhưng nó cũng có thể dạy bạn nỗi sợ hãi dựa trên môi trường xã hội.

Ví dụ, bạn có thể cảm thấy bình thường trong cuộc gặp với sếp, nhưng ngay lập tức cảm thấy lo lắng khi một đồng nghiệp nói với bạn về tin đồn sa thải.

Xem thêm: Tại Sao Nghe Tiếng Chim Hót Giúp Giảm Trầm Cảm, Buồn Và Lo Âu?

Nỗi sợ hãi và phần còn lại của cơ thể

Nếu bộ não của bạn quyết định rằng, phản ứng sợ hãi là hợp lý trong một tình huống cụ thể, nó sẽ kích hoạt một loạt các truyền dẫn thần kinh và nội tiết tố để chuẩn bị cho bạn hành động ngay lập tức.

Một số phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy – như tăng cường sự chú ý và phát hiện mối đe dọa – diễn ra trong não. Nhưng cơ thể là nơi diễn ra hầu hết các hành động.

Vỏ não vận động sẽ gửi tín hiệu nhanh đến cơ bắp của bạn, để chuẩn bị cho những chuyển động nhanh và mạnh. Chúng bao gồm các cơ ở ngực và dạ dày giúp bảo vệ các cơ quan quan trọng ở những khu vực đó.

Điều đó có thể góp phần gây ra cảm giác tức ngực và đau bụng trong tình trạng căng thẳng.

Hệ thống thần kinh giao cảm của bạn có liên quan đến việc điều chỉnh căng thẳng.

Hệ thống thần kinh giao cảm là bàn đạp ga, giúp tăng tốc các hệ thống liên quan đến chiến đấu hoặc bỏ chạy.

Các tế bào thần kinh giao cảm trải rộng khắp cơ thể và đặc biệt dày đặc ở những nơi như tim, phổi và ruột.

Những tế bào thần kinh này kích hoạt tuyến thượng thận tiết ra các hormone như adrenaline di chuyển trong máu để đến các cơ quan đó và tăng tốc độ chúng khi trải qua phản ứng sợ hãi.

Để đảm bảo cung cấp đủ máu cho cơ bắp, khi chúng có nhu cầu cao, các tín hiệu từ hệ thống thần kinh giao cảm sẽ làm tăng nhịp tim và lực co bóp của tim.

Bạn cảm thấy nhịp tim tăng lên và có lực co bóp ở ngực, đó là lý do tại sao bạn có thể kết nối cảm giác mãnh liệt với trái tim.

Trong phổi, các tín hiệu từ hệ thống thần kinh giao cảm làm giãn nở đường thở và thường làm tăng nhịp thở và độ sâu của bạn. Đôi khi điều này dẫn đến cảm giác khó thở.

Vì tiêu hóa là ưu tiên cuối cùng trong tình huống chiến đấu hoặc bỏ chạy, kích hoạt giao cảm sẽ làm chậm đường ruột của bạn và giảm lưu lượng máu đến dạ dày để tiết kiệm oxy và chất dinh dưỡng cho các cơ quan quan trọng hơn như tim và não.

Những thay đổi này đối với hệ thống tiêu hóa có thể được coi là sự khó chịu liên quan đến sợ hãi và lo lắng.

Tất cả đều quay trở lại bộ não

Tất cả các cảm giác của cơ thể, bao gồm cả những cảm giác từ ngực và dạ dày, đều được truyền trở lại não thông qua các con đường xuyên qua tủy sống. Bộ não vốn đã lo lắng và cảnh giác cao độ, sẽ xử lý các tín hiệu này ở cả cấp độ ý thức và vô thức.

Thùy não là một phần của não liên quan đặc biệt đến nhận thức có ý thức về cảm xúc, nỗi đau và cảm giác cơ thể của bạn.

Vỏ não trước trán cũng tham gia vào quá trình tự nhận thức, đặc biệt bằng cách dán nhãn và đặt tên cho những cảm giác ‘thể chất’ này, chẳng hạn như cảm giác căng cứng hoặc đau bụng và gán giá trị nhận thức cho chúng, như “điều này ổn và sẽ biến mất” hoặc “điều này thật tồi tệ” và “tôi sắp chết”.

Những cảm giác ‘vật lý’ này đôi khi có thể tạo ra một vòng lặp lo lắng ngày càng tăng, khi chúng khiến não cảm thấy sợ hãi hơn – trước tình huống đó, vì sự hỗn loạn mà nó cảm nhận được trong cơ thể.

Mặc dù cảm giác sợ hãi và lo lắng bắt đầu trong não, nhưng bạn cũng cảm nhận được chúng trong cơ thể vì não làm thay đổi các chức năng cơ thể của bạn.

Cảm xúc diễn ra trong cả cơ thể và bộ não, nhưng bạn nhận thức được sự tồn tại của chúng bằng bộ não của mình.

Như rapper Eminem đã kể lại trong bài hát “Lose Yourself”, lý do khiến lòng bàn tay anh đổ mồ hôi, đầu gối yếu ớt và cánh tay nặng trĩu là do đầu óc anh căng thẳng.

Tác giả: Arash Javanbakht, phó giáo sư tâm thần học, Đại học bang Wayne

Lên đầu trang