Vấn Đề Dân Số, Tôn giáo Và Chính Sách Kinh Tế Của Ấn Độ?

Ấn Độ đã vượt Trung Quốc về dân số, nhưng thua xa về quy mô kinh tế. Lý do là khác biệt về tôn giáo và chính sách kinh tế!

Vấn đề dân số của Ấn Độ. Ảnh Pixabay

Tác giả: Mujib Mashal và Alex Travelli

Ấn Độ có lực lượng lao động trẻ đông đảo đang tiếp tục phát triển, trong khi lực lượng lao động của Trung Quốc đang già đi và thu hẹp lại. Nhưng quy mô rộng lớn của đất nước cho thấy những vấn đề khó khăn của nó.

Các nhà lãnh đạo Ấn Độ hiếm khi bỏ lỡ cơ hội để nêu bật nhiều ưu điểm của đất nước, từ ‘nền dân chủ lớn nhất thế giới’ trở thành nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới, vượt qua Vương quốc Anh (kẻ từng cai trị Ấn Độ 200 năm). Ngay cả việc Ấn Độ đăng cai tổ chức Hội nghị thượng đỉnh G20 năm nay (2023) cũng được xem là một bước tiến vào vũ đài thế giới.

Bây giờ một cột mốc quan trọng khác đang đến gần, mặc dù không có nhiều sự cường điệu từ các quan chức Ấn Độ. Theo Liên Hợp Quốc (LHQ), Ấn Độ vượt qua Trung Quốc về dân số, lần đầu tiên sau 300 năm.

Cùng với quy mô (dân số Ấn Độ vượt quá 1,4 tỷ người) đi kèm với sức mạnh địa chính trị, kinh tế và văn hóa, điều mà Ấn Độ đã mong muốn từ lâu. Và cùng với sự tăng trưởng là triển vọng về “sức mạnh nhân khẩu học”.

Ấn Độ tự hào có lực lượng lao động trẻ và ngày càng phát triển, trong khi ở hầu hết các nước công nghiệp hóa, bao gồm cả Trung Quốc, lực lượng lao động này đang già đi và trong một số trường hợp bị thu hẹp lại.

Nhưng quy mô tuyệt đối và sự tăng trưởng ổn định của Ấn Độ cũng phơi bày những vấn đề to lớn của nước này, một lần nữa làm dấy lên câu hỏi muôn thuở: Khi nào Ấn Độ sẽ thực hiện những lời hứa của mình – trở thành một cường quốc toàn diện như Trung Quốc hay Mỹ?

Poonam Muttreja, giám đốc điều hành quỹ dân số Ấn Độ cho biết: “Những người trẻ tuổi có tiềm năng to lớn để đóng góp cho nền kinh tế. Nhưng để làm được điều này, đất nước cần đầu tư không chỉ vào giáo dục mà còn vào chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng và đào tạo để có việc làm”.

Việc làm cũng rất quan trọng. Đây là một thiếu sót lâu dài của một nền kinh tế quá tải và đôi khi bị tê liệt, bằng cách nào đó phải tạo ra 90 triệu việc làm mới (không bao gồm nông nghiệp) vào năm 2030 để giữ mức việc làm ổn định. Ngay cả trước khi xảy ra đại dịch, Ấn Độ đang cố gắng để thực hiện điều đó.

Dân số ngày càng già đi và thu hẹp của Trung Quốc sẽ khiến việc duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững và hiện thực hóa tham vọng “địa chính trị” trở nên khó khăn hơn. Nhưng trong những thập kỷ trước, khi nó vẫn đang phát triển, con đường dẫn đến tăng trưởng chuyển đổi của nó là thông qua sản xuất định hướng xuất khẩu, điều mà các nước nhỏ ở Đông Á đã trải qua trước nó.

New Delhi vẫn chưa thể sao chép công thức này hoặc nghĩ ra thứ gì đó của riêng mình, để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Cơ sở hạ tầng của Ấn Độ, mặc dù đã được cải thiện rất nhiều so với nhiều thập kỷ trước, nhưng vẫn thua xa Trung Quốc, họ cũng không khuyến khích đầu tư nước ngoài và góp phần khiến nước này trì trệ.

Một vấn đề khác là chỉ có 1/5 phụ nữ Ấn Độ được tuyển dụng vào công việc chính thức – một trong những tỷ lệ tồi tệ nhất trên thế giới và tỷ lệ này tiếp tục giảm. Ngoài việc bóp nghẹt nguyện vọng của hàng trăm triệu phụ nữ trẻ trong nước, việc tước đi việc làm chính thức của họ chỉ đơn giản là làm chậm tăng trưởng của nền kinh tế.

Muttreja cho biết: “Về giáo dục, việc làm, khả năng tiếp cận công nghệ kỹ thuật số và nhiều thông số khác, trẻ em gái và phụ nữ không có quyền tiếp cận bình đẳng với các công cụ và phương tiện giúp nâng cao cơ hội sống như nam giới. Điều này cần phải thay đổi, và sau đó Ấn Độ có thể thực sự gặt hái được lợi thế về nhân khẩu học”.

Trong một thế hệ, nền kinh tế Ấn Độ đã tăng trưởng nhanh hơn nhiều so với dân số và tỷ lệ người dân sống trong cảnh nghèo cùng cực đã giảm mạnh. Tuy nhiên, theo tiêu chuẩn thế giới, hầu hết công dân của đất nước được xem là nghèo. Để lọt vào top 10% theo thu nhập, chỉ cần kiếm được khoảng 300 đô la một tháng là đủ. Cái đói tưởng chừng đã chìm vào quên lãng nhưng hơn 1/3 trẻ em vẫn bị suy dinh dưỡng.

Suy thoái kinh tế trong nước, đã tạo ra sự cạnh tranh gay gắt cho ngay cả những công việc ở mức thấp nhất và sự thiếu kiên nhẫn của một tầng lớp trung lưu đầy tham vọng, tạo ra nguy cơ bất ổn, do khoảng cách hình thành giữa giấc mơ và thực tế.

Tốc độ phát triển trên khắp đất nước vẫn rất không đồng đều, với một số bang, mức thu nhập chỉ ở trung bình quốc gia. Trong khi những bang khác phải vật lộn để đáp ứng các nhu cầu cơ bản của người dân. Càng ngày, trong số những vấn đề chính trị căng thẳng đang thử thách hệ thống liên bang của Ấn Độ là việc phân bổ nguồn lực.

Khi Gayathri Rajmurali, một chính trị gia từ bang miền nam Tamil Nadu chuyển đến miền bắc lần đầu tiên trong năm nay (2023), bà đã choáng váng vì sự bất bình đẳng. Bà nói: “Miền Bắc đi sau tiểu bang của chúng ta từ 10 đến 15 năm”, đồng thời chỉ ra các chỉ số như cơ sở hạ tầng cơ bản và thu nhập trung bình.

Sau đó là môi trường bùng nổ được tạo ra bởi chủ nghĩa dân tộc của đảng cầm quyền của thủ tướng Narendra Modi, đảng mà cử tri của họ đã thúc đẩy chiến dịch kéo dài hàng thế kỷ nhằm thay đổi truyền thống dân chủ đa nguyên của Ấn Độ và xem người Hồi giáo và các nhóm thiểu số khác là công dân hạng 2.

Nhân khẩu học là một phần của trò chơi khiêu khích chính trị, với việc các nhà lãnh đạo cánh hữu thường xuyên tạc 200 triệu dân số theo đạo Hồi của Ấn Độ là đang tăng quá mức so với dân số theo đạo Hindu, trong khi thúc giục các gia đình theo đạo Hindu sinh thêm con.

Narendra Modi và các trợ lý nói rằng, Ấn Độ chỉ đang đi theo một hướng: Đi lên, lấy ví dụ về những thành tựu không thể phủ nhận và tăng gấp 4 lần quy mô nền kinh tế chỉ trong một thế hệ.

Ngân hàng thế giới dự đoán rằng, Ấn Độ sẽ tăng trưởng nhanh nhất trong số các nền kinh tế lớn trong năm nay, tăng 6,3% sau khi sụt giảm mạnh – khi bắt đầu đại dịch. Đầu tư công tăng trưởng nhanh tiếp tục cải thiện cơ sở hạ tầng của đất nước.

Nhiều công ty khởi nghiệp công nghệ lớn đã mọc lên, tầng lớp trung lưu đang thể hiện sự hiểu biết về công nghệ và một hệ thống hàng hóa công – kỹ thuật số độc đáo đang truyền cảm hứng cho những người bị thiệt thòi. Từ những bộ phim nổi tiếng đến truyền thống âm nhạc phong phú, ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ sẽ tăng lên khi nó tiếp cận với những khán giả mới.

Và giờ đây, đất nước này có một hồ sơ nhân khẩu học đáng ghen tị, nơi những người ở độ tuổi làm việc hiệu quả nhất về kinh tế được đại diện với số lượng lớn nhất.

Ở Trung Quốc, chính sách một con đã dẫn đến sự sụt giảm dân số nghiêm trọng, có thể gây căng thẳng nghiêm trọng cho nền kinh tế của nước này, trong khi ở Ấn Độ, các biện pháp cực đoan tương tự, chẳng hạn như cưỡng bức triệt sản, chỉ tồn tại trong thời gian ngắn.

Thay vào đó, họ đã vượt qua nỗi sợ hãi về dân số quá mức và giảm tốc độ tăng trưởng một cách hữu cơ và dần dần, bao gồm cả việc thúc đẩy các biện pháp tránh thai và thành lập các gia đình nhỏ. Khi giáo dục đại chúng lan rộng, đặc biệt là ở trẻ em gái và phụ nữ, tỷ lệ sinh giảm xuống, chỉ còn trên mức cần thiết để hỗ trợ dân số hiện tại.

Ngoài ra, Ấn Độ đang tìm cách ngày càng tận dụng những khó khăn về kinh tế và ngoại giao của Trung Quốc để phát triển sản xuất thay thế cao cấp hơn – iPhone của Apple hiện được sản xuất ở đó với số lượng nhỏ – và trở thành đối tác địa chính trị và đối trọng được săn đón.

“Thời điểm dành cho Ấn Độ đã đến”, Modi gần đây cho biết.

Song song

Khi Ấn Độ vượt Trung Quốc về dân số – số liệu mới của LHQ cho thấy, nước này đã vượt Trung Quốc và sẽ vượt qua Trung Quốc vào năm tới cùng với Hồng Kông – các quốc gia đã rời xa nhau, một phần là do một loạt các cuộc đụng độ ở biên giới chung ở Trung Quốc – dãy Himalaya.

Nhưng gần đây, thủ tướng Modi xem Trung Quốc là một quốc gia giống như đất nước của ông, đang tìm cách lấy lại uy tín đã mất và chiếm một vị trí công bằng hơn trong trật tự thế giới mới.

Với tư cách là một nhà lãnh đạo quốc gia, ông đã gặp người đồng cấp Trung Quốc Tập Cận Bình ít nhất 18 lần – họ cùng nhau nếm thử dừa tươi, ngồi xích đu và đi dạo dọc theo bờ kè và các khu vườn.

Ngoài việc ông Modi ủng hộ chế độ độc đảng cứng rắn của Trung Quốc, các nhà phân tích nói rằng nhà lãnh đạo Ấn Độ mong đợi một điều gì đó cơ bản hơn từ Bắc Kinh: Một giải pháp cho các vấn đề liên quan đến dân số khổng lồ.

Có một số điểm tương đồng về lịch sử giữa 2 quốc gia. Lần cuối cùng họ hoán đổi vị trí về dân số là vào thế kỷ 18 hoặc sớm hơn, người Mughal cai trị Ấn Độ và nhà Thanh mở rộng biên giới Trung Quốc.

Đó là lúc, họ có lẽ là những đế chế giàu có nhất từng tồn tại. Nhưng khi các cường quốc Châu Âu “thuộc địa hóa thế giới” và sau đó công nghiệp hóa trong biên giới của họ, người dân Ấn Độ và Trung Quốc trở thành một trong những người nghèo nhất thế giới.

Gần đây nhất là vào năm 1990, họ ở cùng một vị trí, với sản lượng kinh tế bình quân đầu người gần bằng nhau. Kể từ đó, Trung Quốc đã gây chấn động thế giới, bằng cách tạo ra nhiều của cải hơn bất kỳ quốc gia nào khác trong lịch sử. Ấn Độ cũng đã phục hồi sau 30 năm kể từ khi tự do hóa kinh tế, nhưng vẫn còn thua xa ở nhiều chỉ số chính.

Ngày nay, quy mô nền kinh tế Trung Quốc lớn gấp 5 lần Ấn Độ. Một công dân Trung Quốc trung bình kiếm được gần 13.000 đô la một năm, trong khi một người Ấn Độ trung bình kiếm được ít hơn 2.500 đô la. Về phát triển con người, sự tương phản thậm chí còn rõ ràng hơn: Tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh của Ấn Độ cao hơn nhiều, tuổi thọ thấp hơn và điều kiện vệ sinh cũng vậy.

Các nhà phân tích cho rằng, phần lớn sự khác biệt này là do Trung Quốc tập trung củng cố quyền lực chính trị, cải cách ruộng đất lớn, mở cửa nền kinh tế sớm hơn cho các lực lượng thị trường kể từ cuối những năm 1970 và tập trung vào tăng trưởng dựa vào xuất khẩu. Trung Quốc đã tận dụng lợi thế của người đi trước và sau đó gia tăng sự thống trị của mình bằng cách không ngừng theo đuổi mọi thách thức.

Ấn Độ bắt đầu xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa ‘giả’ của mình gần 10 năm sau đó. Cách tiếp cận của họ vẫn bị chia cắt và bị kiềm chế bởi chính trị liên minh phức tạp và lợi ích cạnh tranh của các nhà công nghiệp, liên đoàn lao động, nông dân và các phe phái trong các lĩnh vực khác nhau.

Jabin Jacob, trợ lý giáo sư về quan hệ quốc tế và nghiên cứu quản lý tại Đại học Shiv Nadar gần New Delhi, cho biết: “Trung Quốc đã trở thành một hình mẫu tự nhiên không phải vì chính trị, mà chỉ vì hiệu quả”.

Có một cơ cấu quyền lực hoàn toàn khác trên thế giới ngày nay so với năm 1990. Trung Quốc đã trở thành công xưởng của thế giới, khiến Ấn Độ hầu như không thể chiếm ưu thế cạnh tranh về mặt sản xuất định hướng xuất khẩu.

Chương trình “Sản xuất tại Ấn Độ” do Modi khởi xướng vào năm 2014 đã không bao giờ thành hiện thực. Chi phí tiền lương thấp hơn ở Trung Quốc, nhưng phần lớn lực lượng lao động có trình độ học vấn thấp và nước này phải vật lộn để thu hút đầu tư tư nhân trong bối cảnh luật lao động hạn chế và các rào cản khác đối với kinh doanh, bao gồm cả chủ nghĩa bảo hộ lâu đời.

Các nhà kinh tế cho rằng để đạt được sự giàu có ngang tầm Trung Quốc, Ấn Độ hoặc phải chuyển đổi triệt để mô hình phát triển của mình – làm mọi thứ có thể để trở thành trung tâm của ngành công nghiệp nhẹ toàn cầu hóa – hoặc tạo ra một con đường mới mà chưa quốc gia nào khác đi trước đó.

Ấn Độ đã thành công ở lĩnh vực dịch vụ cao cấp. Các công ty như dịch vụ tư vấn Tata đã trở thành những công ty hàng đầu thế giới, và nhiều công ty đa quốc gia như Goldman Sachs có nhiều nhân viên ở Ấn Độ hơn bất kỳ nơi nào khác trên hành tinh.

Nhưng việc mở rộng lĩnh vực dịch vụ chỉ có thể dẫn đến việc Ấn Độ nhận được lợi thế nhân khẩu học như đã hứa, hoặc giảm nguy cơ khủng hoảng thất nghiệp. Hàng trăm triệu người không tìm được việc làm, hoặc làm việc bán thời gian với mức lương thấp. Ví dụ, ở bang Andhra Pradesh, ước tính 35% sinh viên tốt nghiệp đại học không tìm được việc làm phù hợp với kỹ năng của họ.

Không nơi nào cạnh tranh việc làm rõ ràng hơn ở các trung tâm tư vấn nơi thanh niên Ấn Độ được đào tạo để phỏng vấn xin việc trong chính phủ. Những công việc này vẫn có nhu cầu vì việc làm trong khu vực tư nhân tiếp tục bị hạn chế và kém ổn định hơn.

Chỉ một phần rất nhỏ lực lượng lao động làm việc trong cơ quan dân sự, và nó được xem là có uy tín cao, một phần nhờ vào sự đảm bảo công việc suốt đời. Hầu hết các ứng viên dành nhiều năm và tiền bạc, nhưng vẫn không đạt được điều họ muốn.

Cha mẹ của ông Kumar làm việc trong một trang trại nhỏ và chưa bao giờ học đọc hay viết. Sau khi tốt nghiệp loại xuất sắc, anh ấy muốn thi vào công chức, nhưng cuối cùng đã nhận được một công việc ở nước ngoài, tại Ngân hàng Lloyds của Anh, đồng thời học lập trình máy tính.

Anh ấy nhìn thấy sự trớ trêu ở vị trí hiện tại của mình, khi anh ấy dạy cho người khác những điều mà bản thân anh ấy không nổi trội. “Không có doanh nghiệp hay công ty nào ở đây”, Kumar nói. Tất cả những người trẻ tuổi có một câu hỏi: “Điều gì tiếp theo? Tôi có thể làm gì”?

Mô hình mẫu về phát triển

Bài học mà Modi rút ra từ kinh nghiệm của Trung Quốc thể hiện rõ nhất trong việc thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng, đầu tư mạnh vào đường cao tốc, đường sắt và sân bay để cải thiện chuỗi cung ứng và kết nối.

Trong 9 năm cầm quyền, Ấn Độ đã tăng gấp 5 lần chi tiêu hàng năm cho việc xây dựng và bảo trì đường bộ và đường sắt.

Nhưng các nhà phân tích và phê bình nói rằng ông cũng bị thu hút bởi mong muốn quyền lực độc đoán của Bắc Kinh. Việc Modi kiên quyết trao lại các trụ cột dân chủ của đất nước với cái giá phải trả là phe đối lập – bằng chứng là việc ‘trục xuất’ đối thủ chính của ông là Rahul Gandhi gần đây khỏi quốc hội – đang đẩy nước này tiến gần hơn đến một nhà nước độc đảng.

Khi Modi đàn áp đối thủ, đe dọa báo chí và đàn áp các thành phần độc lập của xã hội dân sự, chính phủ của ông chỉ trích ‘những biểu hiện quan ngại từ nước ngoài’ là bằng chứng về một âm mưu thực dân nhằm phá hoại Ấn Độ, hoặc sự hiểu lầm về cách tiếp cận “văn minh” của Ấn Độ, cả 2 yếu tố mà các nhà ngoại giao Ấn Độ cho rằng từ lâu đã nghe nói về khả năng phòng thủ của Trung Quốc.

Trong khi đó, tính hiếu chiến ngày càng tăng của những người ủng hộ chủ nghĩa dân tộc của ông, chống lại sự thụ động của chính quyền và quyền tự do hành động của bọn tội phạm, đã làm trầm trọng thêm sự chia rẽ và xung đột tôn giáo có nguy cơ làm suy yếu sự trỗi dậy của Ấn Độ.

Mối đe dọa xung đột thường trực đã nổ ra trong những tuần gần đây ở nhiều bang, đặc biệt là ở Tây Bengal ở phía đông đất nước, trong các vụ bạo lực bùng phát, khi ngày sinh của vị thần Rama của đạo Hindu trùng với tháng lễ Ramadan của người Hồi giáo.

Bất chấp các sự kiện được tổ chức tại Bang này để vinh danh chủ tịch G20 của Ấn Độ, các cuộc đụng độ giữa các nhóm theo đạo Hindu và đạo Hồi vẫn không dừng lại ở đó trong vài ngày, cảnh sát đã tắt Internet và tổ chức các cuộc tuần hành để dập tắt tình trạng bất ổn. Ở Bihar, 1 phần 3 số người bị giam giữ là thanh thiếu niên.

Cựu Ngoại trưởng Ấn Độ Shyam Saran lập luận rằng, trong tương lai nước này sẽ phản đối việc tập trung hóa quyền lực hơn nữa và duy trì nền dân chủ. Ông nói, đây là cách duy nhất để giữ cho Ấn Độ là một quốc gia có sự đa dạng lớn về ngôn ngữ, tôn giáo và đẳng cấp. Ông nói: “Chính sự đa dạng của một quốc gia giống như một chiếc van an toàn”.

Khi nền dân chủ của Ấn Độ suy yếu, các cường quốc phương Tây phần lớn giữ im lặng, ưu tiên các thỏa thuận thương mại và xem Ấn Độ là đồng minh an ninh. Nhưng sâu bên trong, theo các nhà ngoại giao, có một sự khó chịu ngày càng tăng.

Càng ngày, các quốc gia khác càng tạo ra sự khác biệt, giữa việc hợp tác với Ấn Độ về các vấn đề như thương mại và xem Ấn Độ là một đối tác có các giá trị chung.

Điều này có thể gây ra vấn đề, vì sức hấp dẫn của đất nước như một lựa chọn thay thế cho Trung Quốc phần nào phản ánh vị thế là nền dân chủ lớn nhất thế giới, một sự khác biệt mà Modi thường xuyên ca ngợi, thậm chí còn gia tăng quyền lực cá nhân trong suốt quá trình.

Không rõ liệu thời điểm này, về mặt địa chính trị và nhân khẩu học, có thể hướng về Ấn Độ, dẫn đến các cơ hội kinh tế lớn hơn cho lực lượng lao động khổng lồ của nước này hay không.

Ngay cả bây giờ, khi cố gắng tận dụng những căng thẳng của phương Tây với Trung Quốc thông qua tiềm năng kinh tế và công nghệ ngày càng tăng của mình, họ vẫn quyết tâm giữ thái độ trung lập và duy trì sự cân bằng giữa Mỹ và Nga.

Câu hỏi liệu việc phương Tây rút khỏi Trung Quốc, xương sống của nền kinh tế thế giới là một sự đánh giá lại tạm thời?

Ông Saran nhìn thấy những cơ hội to lớn ở đây. “Trung Quốc đã tận dụng thời điểm địa chính trị thuận lợi để chuyển mình thực sự, tiếp cận công nghệ, vốn, thị trường, dẫn đầu là Mỹ. Họ đã lợi dụng điều đó để đạt được sức mạnh. Đối với Ấn Độ, đây có thể là một thời điểm xác định”, ông nói.

Ảnh minh họa: Vấn đề dân số của Ấn Độ. Nguồn ảnh: Pixabay

Nguồn: Mujib Mashal và Alex Travelli – nytimes.com – Mỹ

Lên đầu trang